«سلسله یادداشتهای کوتاه جنگ رمضان» اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان
یادداشت سی و یکم: تربیت و مقاومت در پرتو قرآن کریم مقاومت، جلوهای کلیدی از تربیت قرآنی، در حفظ ارزشها و هویت دینی نقشی حیاتی ایفا میکند. قرآن کریم با دستور «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ» (هود/۱۱۲)، بر پایداری در برابر انحرافات و فشارهای بیرونی تأکید میورزد. این مفهوم در آیات و تفاسیر، عمدتاً ذیل عناوینی چون «صبر»، «استقامت» و «ثبات قدم» مطرح شده است که ارکان تربیت فردی و اجتماعی و کلید مقاومت در برابر مشکلات، دشمنان و وسوسههای درونی محسوب میشوند. این مقاومت، ریشه در ایمان عمیق و اعتماد به وعدههای الهی دارد و نتیجهٔ تربیتی است که فرد را در برابر سختیها مقاوم میسازد. رابطهٔ عمیقی میان تربیت و مقاومت در قرآن وجود دارد. آیات متعددی به این موضوع پرداختهاند، از جمله: آیه ۱۵۳ بقره: مؤمنان را به «صبر و نماز» برای استعانت فرا میخواند و یادآور میشود که «خدا با صابران است». صبر در اینجا به معنای پایداری فعال در برابر مشکلات است. آیه ۲۰۰ آل عمران: برنامهای جامع برای رستگاری ارائه میدهد: «اصْبِرُوا» (استقامت درونی)، «صَابِرُوا» (استقامت در برابر دشمن)، «رَابِطُوا» (مرزبانی) و «اتَّقُوا اللَّهَ». این آیه استقامت درونی را مقدمهٔ پیروزی بر دشمن بیرونی میداند. آیه ۳۵ احقاف: پیامبر(ص) را به صبری همچون صبوری پیامبران اولوالعزم فرمان میدهد که الگویی برای رهبران و مؤمنان است. آیات ۱۴۶-۱۴۷ آل عمران: استقامت یاران پیامبران گذشته را الگو قرار داده و دعای آنان برای ثبات قدم و نصرت بر کافران را نقل میکند. آیه ۲۵۰ بقره: دعای همراهان طالوت «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ» را بیانگر درخواست استقامت درونی، ثبات بیرونی و پیروزی معرفی میکند. آیات ۳۰-۳۲ فصلت: پاداش استقامتورزان را برشمردند که شامل نزول فرشتگان، نبود ترس و اندوه، و ورود به بهشت است. نتیجهگیری: آیات قرآن، موضوع تربیت و مقاومت را بر محور «صبر و استقامت» سامان دادهاند. این صبر، مفهومی فعال و چندبُعدی است که شامل صبر بر اطاعت، معصیت و مصیبت میشود. تربیت انسانهای مقاوم در گرو اتکای به خدا (نماز) و اتکای به نفس (صبر) است. الگوهای عملی این مقاومت در زندگی پیامبران و یاران آنان تبلور یافته و پاداش نهایی آن، بهشت است
مهدی شعبانی عضو هیات علمی گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان قزوین